inloggeninloggen

Nieuws

Leergedrag en executieve functies bij Bereslim

Uit onderzoek blijkt dat goed leergedrag een belangrijke factor is voor een goede leerontwikkeling. Goed leergedrag houdt in dat een kind optimaal kan leren door inzet van goede strategieën. Daarbij spelen de executieve functies een grote rol.

Aandacht voor het belang van adequaat leergedrag komt voort uit de benadering die ineffectief kennis en strategiegebruik als een van de oorzaken ziet van leerproblemen en leerachterstanden. Dat een taak niet lukt, betekent niet meteen dat de oorzaak ligt in een kennistekort bij het kind. De oorzaak van het falen kan namelijk ook zijn dat een kind wel kennis heeft, maar die niet goed benut. Het aanleren van adequate leerstrategieën, waardoor een kind leert aanwezige kennis beter te gebruiken, is dus zinvol. Dit blijkt ook uit diverse onderzoeken naar het effect van training van metacognitieve vaardigheden (kunnen nadenken over eigen kennis en hoe je deze kunt uitbreiden) of executieve functies. Executieve functies zijn de hogere controlefuncties (de regulerende/sturende functies) van de hersenen. Enkele belangrijke executieve functies zijn:

- taakinitiatie: zonder uitstel aan een taak beginnen en zelfstandig probleemoplossende strategieën genereren;

- responsinhibitie: eigen gedrag, handelingen en gedachten op tijd stoppen;

- flexibiliteit: gemakkelijk van de ene situatie naar de ander kunnen gaan en flexibel denken of adequaat op een situatie reageren;

- werkgeheugen: informatie in het geheugen houden om een taak te voltooien;

- planning/organisatie: systematisch bedenken wat nodig is voor huidige en toekomstige taken;

- zelfmonitoring: je eigen prestatie controleren en evalueren;

Er zijn twee momenten in het leven waar een kind een sensitieve periode heeft voor het ontwikkelen van executieve functies: de voorschoolse periode en aan het begin van de puberteit. Zelfsturing ontwikkelt zich het sterkst tussen het 2e en het 5e levensjaar.

De spellen van Bereslim zijn bedoeld om de leerontwikkeling van kinderen te bevorderen door meer adequate leerstrategieën te stimuleren. De manier waarop de spellen worden aangeboden en de feedback die het kind krijgt, zijn gericht op het trainen van de executieve functies. Hoe werkt dat dan bij Bereslim?

Om doelgericht bezig te kunnen zijn, is het belangrijk dat een kind weet wat de bedoeling van een spel is. In termen van executieve functies: je oriënteren. Voordat een Bereslimspel begint, wordt daarom op een speelse manier uitgelegd wat er gaat gebeuren en wat er van een kind wordt verwacht. Er wordt ook een duidelijk oriëntatiepunt geboden, aan de hand waarvan het probleem kan worden opgelost. In het zoekspel Samenslim zegt speelmaatje Sanne bijvoorbeeld 'Ik ga me verstoppen achter de bank'. Dit lijkt misschien logisch, maar er zijn veel computerspellen op de markt waarbij kinderen vooraf geen duidelijk doel gepresenteerd krijgen en waarbij alles in het spel even belangrijk lijkt. Dat lokt 'trial and error' gedrag uit, waardoor het kind niet wordt gestimuleerd in goed gebruik van zijn executieve functies en beduidend minder effectief leert.

Na de uitleg krijgt het kind de opdracht. Speelmaatje Sim vraagt bijvoorbeeld: 'Weet jij waar Sanne zich verstopt heeft? Wil jij me helpen? Klik waar jij denkt dat Sanne zich verstopt heeft'. Daarna kan het kind antwoorden door op objecten in het scherm te klikken. De belangrijkste executieve functies die in deze fase van spelen, zijn taakinitiatie, responsinhibitie, werkgeheugen en zelfmonitoring. Het kind moet immers nadenken over hoe de vraag moet worden beantwoord, actie ondernemen om te beginnen, zich houden aan de opdracht, onthouden waar Sanne ook al weer zat en afleiding vermijden.

Als dit lukt worden kinderen in de Bereslimspellen beloond, maar als het niet lukt worden ze door adaptieve hulp gestimuleerd om hun leergedrag bij te sturen. Afhankelijk van het type fout krijgt het kind feedback. Kinderen die te snel zomaar wat klikken, worden gestimuleerd in het gebruik van de executieve functies als responsinhibitie, planning/organisatie, werkgeheugen en zelfmonitoring. Bijvoorbeeld door de vraag te herhalen en te benadrukken dat ze goed moeten kijken en luisteren. Kinderen die juist afwachtend zijn, worden gestimuleerd in executieve functies als taakinitiatie en planning/organisatie. Dat gebeurt bijvoorbeeld met een zin als: 'Weet je het al? Klik maar!'. Na deze feedback mag het kind nog een keer proberen. Het kind krijgt drie pogingen, waarbij de feedback steeds een beetje sturender wordt.

In de volgende nieuwsbrief kunt u meer lezen over de verschillende typen leergedrag die kinderen kunnen vertonen en hoe Bereslim daarop inspeelt.

Bronnen:

Aarssen, J. van der Bolt, L., Leseman, P. , Davidse, N., de Jong, M., Bus, A en J. Mesman. Redactie: Schouten, E. (2010). Zelfsturing als basis voor de ontwikkeling van het kind. Een oriëntatie vanuit wetenschap en praktijk. Utrecht: Sardes Speciale Editie nr. 9.

Cooper-Kahn, J. en Dietzel, L. Vergeten, kwijt en afgeleid. Opvoedwijzer om executieve functies bij kinderen te versterken.

Frans-Veenstra, C. en Loykens, E. Leergedrag beïnvloeden met computerspellen. Kind en Adolescent Praktijk nr. 3-2010 (http://www.bereslim.nl/pdf/Bereslim_KAP.pdf)

Bereslim en Stapprogramma's en VVE Thuis NJi

Op 16 juni jl. was Bereslim aanwezig op de Werkconferentie ‘Aanpak Taal: ouders en kind samen (in VVE/PO)’. De conferentie had als doel gemeente, school, kinderopvang en peuterspeelzaal mogelijkheden te laten zien om laagopgeleide (migranten)ouders te betrekken bij de taalontwikkeling van hun kind. Bereslim is hiervoor een goed middel: Bereslim is bewezen effectief voor de taal- en leesontwikkeling van jonge kinderen. En kan ingezet worden om ouderbetrokkenheid vorm te geven. Vanaf heden kunnen ook kinderen en ouders die deelnemen aan Opstapje/Opstap of VVE Thuis van het Nederlandse Jeugdinstituut aan de slag met Bereslim.

Bereslim en ouderbetrokkenheid

Binnen het Schoolpakket kunnen leerkrachten en pedagogisch medewerkers er voor kiezen om kinderen ook thuis te laten spelen met de digitale prentenboeken en de spellen van Bereslim. De leerkracht/pedagogisch medewerker kan per kind instellen welke BereslimmeBoeken of spelletjes thuis gespeeld mogen worden. De ouders krijgen dan via e-mail een gebruikersnaam en wachtwoord toegestuurd. Hiermee kunnen ze inloggen op Bereslim.nl. Kinderen thuis laten spellen met de spelletjes van Bereslim heeft een aantal voordelen. Het is een mooi middel om ouderbetrokkenheid te bevorderen.

Voor het kind geeft het continuïteit: wat het op school speelt kan het nu thuis ook spelen. En het voordeel is: ze kunnen het ook aan ouders laten zien. Veel kinderen vinden het lastig om hun ouders te vertellen wat ze op school hebben gedaan. Maar als ze het ook thuis gaan doen kunnen ze het gewoon tonen.

Het mooie is dat ouders heel concreet worden betrokken bij wat er op school gebeurt. Ze zien waarmee hun kind op school oefent. En ze zien ook hoe dat gaat. Wat het kind makkelijk of moeilijk vindt, waar de interesse van het kind wel of niet naar uitgaat, op welke manier het kind een taak aanpakt. Dit geeft ouders de mogelijkheid om daar weer op in te spelen. En het grappige is dat ouders daarbij zelf ook kunnen leren van de spellen. De manier waarop de vragen gesteld worden, de inhoud van de vragen, dat zijn dingen die als voorbeeld kunnen dienen voor ouders. De speelmaatjes (de figuurtjes die de vragen stellen en hulp geven) zijn eigenlijk een voorbeeld van hoe ouders met hun kinderen om kunnen gaan. Bijvoorbeeld over hoe ze hun kinderen opdrachtjes kunnen geven. Of over hoe ze hun kind kunnen helpen zonder direct het antwoord voor te zeggen. En hoe ze impulsieve of juist afwachtende kinderen het best kunnen benaderen.

Bijvoorbeeld BereslimmeBoeken: bij een BereslimBoek worden vragen gesteld over woordbegrip en verhaalbegrip. Dit kan ouders ertoe aanzetten om zelf ook dergelijke vragen te stellen bij het voorlezen van gewone boeken. Ze kunnen daarbij inspiratie opdoen uit de vraagstelling van BereslimmeBoeken. Bovendien geven de speelmaatjes hints als het niet in een keer lukt. Dit kan ouders helpen om ook hints te geven als een kind niet direct uit een vraag komt, in plaats van het antwoord zelf te geven.

Dat kinderen de spellen ook thuis spelen kan ouders stimuleren om de leerkracht aan te spreken over wat het kind leert. En andersom is het voor leerkrachten een opstapje om bespreekbaar te maken wat er op school gedaan. Doordat ouders het herkennen van het programma thuis, is dit gemakkelijker dan wanneer ouders er helemaal geen voorstelling bij hebben. Bovendien wordt het ook gemakkelijker om een gesprek aan te gaan over wat er thuis nu al wordt gedaan aan bijvoorbeeld taalontwikkeling. En wat de leerkracht daarin nog aan suggesties heeft.

De leerkracht kan de resultaten van de spellen Letters in Beweging en Samenslim die de kinderen thuis spelen, ook volgen. De leerkracht krijgt zo inzicht in wat een kind thuis doet en hoe dat gaat. En dat kan vervolgens ook weer met ouders worden besproken.

Nieuw BereslimBoek 'Mama Kwijt'

Er is een nieuwe titel aan het aanbod BereslimmeBoeken toegevoegd. Het BereslimBoek 'Mama Kwijt' wordt in twee varianten aanboden: het boek met vragen en het boek zonder vragen.

VVE Thuis opgenomen in NJI databank

Het programma VVE Thuis, waar Bereslim een onderdeel van is, is opgenomen in de Databank Effectieve Jeugdinterventies van het Nederlands Jeugdinstituut. De databank Effectieve Jeugdinterventies bevat programma's voor hulp bij problemen met opgroeien en opvoeden. Deze interventies zijn door een onafhankelijke erkenningscommissie beoordeeld en erkend als goed onderbouwd of effectief. VVE Thuis is beoordeeld als goed onderbouwd. Een interventie is goed onderbouwd als deze goed is beschreven en het aannemelijk is dat de interventie het gestelde doel kan bereiken. Zie de beschrijving VVE Thuis: http://www.nji.nl/nl/VVE-Thuis .

Nieuwsbrief Bereslim

Wil je op de hoogte blijven van het laatste Bereslim nieuws? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Inschrijven